De Troffel

Eén van de belangrijkste en vooral bekendste werktuigen van de archeoloog is natuurlijk de troffel. Daarnaast worden allerhande andere materialen gebruikt als tuingereedschapjes, tandarts-hulpmiddelen, en landmeetaparatuur, maar de troffel is een klasse apart. Er bestaat dan ook een echte archeologen-troffel. Het is een klein dingetje, maar erg sterk. Wordt al jaren geproduceerd door een bedrijf in Engeland, dat zijn roots heeft in het jaar 1793. De Engelse archeologentroffel is nog nooit geëvenaard, hoewel er al diverse pogingen zijn ondernomen.

Op deze pagina een uiteenzetting van de Troffel, door middel van enkele persberichten uit binnen en buitenland, verfraaid met enkele plaatjes. En natuurlijk een adres van waar JIJ een soortgelijke troffel kan bestellen!


Deze eerste afbeelding laat mijn 2 troffels zien (en enkele scherven en een meetlint). De kleinste van de 2 heeft ongeveer het formaat en uiterlijk van de Engelse troffel. Dit is een goed alternatief wanneer Engelse troffels moeilijk te krijgen zijn. Zeker als je nog niet weet of je veel zult gaan graven, is het raadzaam niet meteen de dure archeologentroffel aan te schaffen. Voor deze heb ik een euro of 7/8 betaald. Probleem is dat in de meeste zaken wel troffels zijn te krijgen, maar haast nooit de kleine. De troffel met het oranje handvat was van oorsprong zelfs nog iets groter en minder puntig dan dat je hem nu op de foto ziet. Dat was lang het kleinste model dat ik in de winkels zag. Inmiddels heb ik die helemaal naar mijn hand laten zetten.

Ook het hier afgebeelde engelse kloontje is bijgewerkt. Een nadeel van deze beide troffels is, dat het handvat aan het blad is gelast. Bij de originele Engelse troffel is dit uit één stuk gesmeed. Dit is natuurlijk steviger, dat spreekt voor zich. Als je je wel eens hebt uitgeleefd met een troffel, weet je dat je met zo'n ding de meest uiteenlopende dingen doet. Van het smeren van je boterham tot het loswrikken van een in de weg zittende steen. En je kunt je voorstellen dat vooral bij die laatste actie juist dit laspunt onder grote spanning komt te staan!

Goed, archeologen zijn dus nergens zonder hun troffel, en het mag ook wel duidelijk zijn dat een echte vakman graag met goed materiaal werkt. Het Engelse Kloontje op de foto is volgens kenners de "Mercedes" onder de troffels. De echte Engelse troffel mag echter wel met recht de "Rolls-Royce" onder de graaftroffeltjes genoemd worden. Het zag er even naar uit dat deze ook goed leverbaar zou gaan zijn in Nederland, maar de onderhandelingen daarover schijnen niet helemaal goed verlopen te zijn. Veel vak-archeologen importeerden de 'echte' al zelf uit Engeland, of lieten dat doen en ik heb wel eens begrepen dat hij ook via de RCE (RACM/ROB) te krijgen was. Maar dus behoorlijk prijzig...


De troffel is wel zó belangrijk voor archeologen, dat hij onlangs zelfs het nieuws haalde! Ik citeer de website van Erfgoed Nederland, waar bovenstaand foto'tje ook vandaan komt:

Heeft trouwe troffel last van metaalmoeheid?

23 jan 2006 | Zeer zelden komt het voorwerp in het nieuws, maar zonder kunnen archeologen écht niet: de troffel. Het Britse online archeologie magazine The Digger constateerde, na klachten uit het veld te hebben vernomen, ook zelf dat de praktisch onverslijtbare troffel niet meer de oude is.

Fabricant Neill Tools, de huidige maker en leverancier van de WHS troffel, heeft recentelijk een nieuw ontwerp geïntroduceerd dat een betere bescherming voor de knokkels biedt en een knalrode greep heeft zodat deze beter opvalt tussen de modder en klei. Het gebruikte ijzer, dat nog steeds van de wereldberoemde Sheffield staalkwaliteit is, is nog harder dan het oude ontwerp maar maakt deze ook breekbaarder.

Op menige opgraving in de wereld zweren archeologen bij de ijzeren troffels van het merk WHS, de 4-inch pointing trowel of London handle type standard heel width pattern number 111 part number 11104L 100mm (4 inch) one-piece solid roll forged pointing trowel om precies te zijn. Het zijn alleen de troffels van het nieuwe ontwerp die problemen opleveren bij het graafwerk. Op opgravingen waar deze nieuwe troffels werden gebruikt, kwamen de troffels zo vaak voortijdig aan hun einde dat de inkopers van verschillende opgravingsbedrijven besloten hebben om op een ander merk troffel over te gaan. Neill Tools overweegt om het oude ontwerp, speciaal voor archeologen, te herintroduceren.

De WHS troffel is het geesteskind van William Hunt and Sons van Brades Steel Works, opgericht in 1793. Het bedrijf werd in 1951 door Brades Nash Industries en in 1961 door Spear and Jackson overgenomen. Neill Tools werd in 1985 eigenaar van Spear and Jackson en daarmee ook van de WHS troffel.

(voor de geinteresseerden onder ons: een uitgebreider artikel hierover verscheen dus in "the Digger" en kun je [hier] lezen!)

De populaire troffel door een foutje met uitsterven bedreigt.... Dat is natuurlijk goed voor andere instellingen die graag mee doen. Zo kun je sinds een tijdje ook bij een Italiaans bedrijf een troffel aanschaffen die speciaal voor archeologen is gemaakt (klik [hier] voor de site met een afbeelding). En daar kwamen op het forum van The Digger natuurlijk leuke reacties op:

"we've just finished field tests with an alternative to the WHS trowel produced by Battiferro di Maniago. The trowel came out pretty well, most of our diggers preffered it to the current WHS trowel - some even thought it was better than the old style WHS !!"

"But...but....but.... it's not British!
Dash it all, sir, the country's going to the dogs!!"

Verder bestond er nog zoiets als "Get a Trowel", waar je als archeoloog kon kiezen uit een aantal modelletjes kleine troffel. Helaas is de site niet meer in de lucht en de mensen er achter waarschijnlijk failliet of iets dergelijks...

Het zag er dus even naar uit dat het slecht gesteld was met de archeologentroffel. Een en ander mede ten gevolge van een bezuinigingsronde na de overname van Spear & Jackson door weer een ander consortium... De onderhandelingen zitten echter momenteel tamelijk vast, dus helaas zal de Engelse Troffel voorlopig niet leverbaar zijn in Nederland. Men is toen es gaan uitzoeken hoe en wat met deze troffel. Daarop kwamen wat Engelse reviews naar boven, die tamelijk vernietigend waren over de (vernieuwde) Engelse Troffel...: 1) de vernieuwde versies hebben een blad dat aanmerkelijk dunner is dan vroeger en 2) de afgeronde hoeken moet je nu zelf maar maken... Kennelijk is de overweging om het oude ontwerp speciaal voor de archeologen te herintroduceren, toch niet geheel werkelijkheid geworden. Het onderzoek naar hoe, wat, wanneer en natuurlijk: `wat gaat me dat kosten`, moest dus verder...

Productinformatie

Op de site van Spear and Jackson zijn de specificaties te vinden van de "archeologentroffel". Hieronder worden ze weergegeven, bijbehorende foto staat er bij.

Pattern No Part No Blade Size Handle Type Heel Width
[nr 1] 111 11104L 100mm (4") London Standard

Het gaat dus om het troffeltje met het cijfertje 1, de kleinste. Het handvat type is het zgn London type. Dat wordt omschreven als "Smooth wooden handle with integral tang firmly attached inside handle." Om nou echt te zien wat ze bedoelen hieronder 3 afbeeldingen van handgrepen van troffels. Achtereenvolgens type "London", type "Ferrule" en type "Tuff Grip". Er zijn overigens nog andere typen.

   

Goed, als het dan de 'echte' Engelse niet wordt, wat is dan het alternatief? Ook de Britten komen steeds vaker uit bij een Amerikaans fabrikaat, de zgn. 'Marshalltown Trowel'. In Engeland stappen archeologen inmiddels schijnbaar en masse over... En het goede nieuws voor ons, is dat deze hier wél leverbaar gaan zijn!

Dit zijn de geschikte Marshalltown troffeltjes; het model 11113 London Pattern met DuraSoft handgreep (voordeel: lekkere handgreep en ronde hoekjes!!) en model 11121, de speciale Archaeology Trowel (voordeel: het holstertje wordt meegeleverd!!)

 

Inmiddels is duidelijk dat model 11121, de speciale Archaeology Trowel in Nederland niet of nauwelijks leverbaar is, maar het model 11113 London Pattern met DuraSoft handgreep is WEL leverbaar!

Heb jij na het lezen van dit stuk bedacht dat zo'n 'Engelse Troffel - American Style' echt iets voor jou is? Als je handig bent en de juiste aparatuur in huis hebt, kun je hem zelf maken, door een grotere troffel uit de doe het zelf winkel om te toveren tot een klein engels kloontje. Ben je niet handig, kun je het ook wel laten doen bij een smid of kennis of... be creative. Wil je een echte troffel? Bestel hem dan op archtools.co.uk

(dit stuk werd gebaseerd op diverse bronnen: De SNA, The Digger, Derk Dijk en Spear and Jackson)